کتاب «برجام، آیینه عبرت» نوشتهی استاد سیدمحمود نبویان، یکی از مهمترین آثاری است که به بررسی دقیق و مستند توافق برجام پرداخته است؛ توافقی که بیتردید از عبرتانگیزترین وقایع تاریخ سیاسی معاصر ایران به شمار میآید.
نویسنده در این اثر، با رویکردی کارشناسی و مبتنی بر اسناد، تمام آنچه را که یک خواننده برای درک واقعیتهای این توافق نیاز دارد، بهصورت فشرده و روشن ارائه کرده است.
هدف کتاب تنها روایت تاریخی یک توافق نیست؛ بلکه روشنکردن حقیقتی است که باید پیش روی ملت ایران قرار گیرد: اینکه چگونه یک قرارداد ظاهراً دیپلماتیک، میتواند بهدلیل بیدقتی در مفاد، سادهباوری نسبت به طرف مقابل و نادیده گرفتن اصول عزت و حکمت، به یک خسارت راهبردی تبدیل شود.
در فصلهای آغازین، مؤلف با دقت به اجزای سند، زبان حقوقی بهکاررفته در توافق، و تعهدات طرف ایرانی و غربی میپردازد. در ادامه، ساختار کلی توافق و سازوکار رفع تحریمها بررسی میشود؛ بخشی که نشان میدهد چگونه سازوکارهای وعده داده شده عملاً قابلیت اجرا نداشت و دست ایران را از مزایای واقعی تهی میکرد.
از مهمترین بخشهای کتاب، فصل مربوط به ضعفهای تیم مذاکرهکنندهی ایرانی است. این قسمت با بیانی دقیق و مبتنی بر شواهد، کاستیهای فکری، راهبردی و حتی فنی هیئت مذاکرهکننده را برمیشمارد؛ کاستیهایی که سهم اصلی را در شکلگیری چنین توافق ناکارآمدی داشته است.
در بخش پایانی، تخلفات گستردهی طرف غربی و دلایل واقعی خروج آمریکا از برجام تبیین میشود؛ دلایلی که نشان میدهد غرب نه شریک مذاکره، بلکه بازیگری بوده که با فشار، تهدید و تحمیل خواستهها، مسیر توافق را مدیریت میکرد.
کتاب برجام آیینه عبرت، در نهایت بر یک نکتهی اساسی تأکید دارد :
برجام یک درس تاریخی است. درسی که اگر درست فهمیده شود، ملت ایران را از تکرار خطاهای مشابه بازمیدارد و نشان میدهد که مذاکره با طرفی که منطقش «اجبار» است، نه «گفتوگو»، نتیجهای جز خسارت نخواهد داشت.
